Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ev sahipliğinde gerçekleşen kritik buluşmada kabul edilen 163 maddelik Ankara Bildirisi ile Türk dünyası, savunma sanayisinden enerjiye, ulaştırmadan dijital entegrasyona kadar birçok stratejik alanda iş birliğini yeni bir boyuta taşıdı.
Türk dünyasının siyasi, ekonomik ve kültürel iş birliğini geliştirmeyi amaçlayan Türk Devletleri Teşkilatı'nın 13'üncü Zirvesi, Beştepe Millet Sergi Salonu'nda düzenlendi. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın ev sahipliğinde gerçekleştirilen zirveye Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov, Türkmenistan Cumhurbaşkanı Serdar Berdimuhamedov ve KKTC Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman katıldı. Azerbaycan'ı ise Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov temsil etti.
Zirve öncesinde liderler aile fotoğrafı için bir araya gelirken, Beştepe'deki karşılama töreninde tarihteki 16 Türk devletini temsil eden bayraklar ve askerler ile yeniçeri kıyafetli askerler yer aldı. Aile fotoğrafının ardından liderler zirve için hazırlanan özel panoyu imzaladı.
Toplantı ve liderlerin hitaplarının ardından 163 maddeden oluşan Ankara Bildirisi kabul edilerek imzalandı. Bildiride Türk dünyasının ortak hareket etme kapasitesinin artırılması, stratejik iş birliğinin kalıcı hale getirilmesi ve uluslararası platformlarda eş güdümün güçlendirilmesi hedefleri öne çıktı.
TÜRKİYE TDT DÖNEM BAŞKANLIĞINI DEVRALDI
Zirvenin öne çıkan sonuçlarından biri, Türk Devletleri Teşkilatı Dönem Başkanlığı'nın Azerbaycan'dan Türkiye'ye geçmesi oldu. Türkiye, bir sonraki zirveye kadar teşkilatın dönem başkanlığını yürütecek.
Ankara Bildirisi'nde Azerbaycan'a başarılı dönem başkanlığı dolayısıyla teşekkür edilirken, görev süresi sona eren Genel Sekreter Kubanıçbek Ömüraliyev'e de katkılarından dolayı teşekkür edildi. Yeni Genel Sekreter olarak Büyükelçi Mirvokhid Azimov'a başarı dilekleri iletildi.
Teşkilatın gelecek dönem toplantılarına ilişkin takvim de belirlendi. Buna göre TDT'nin 14'üncü Zirvesi 2027 yılında Özbekistan'da, gayriresmi zirve ise aynı yıl Kırgızistan'da düzenlenecek. Özbekistan'ın önerisiyle 2027 yılı, TDT genelinde "Doğa Koruma Yılı" ilan edildi.
STRATEJİK ORTAKLIK VE KARDEŞLİK ANTLAŞMASI GÜNDEMDE
Ankara Bildirisi'nde Türk devletleri arasındaki ilişkilerin kurumsal ve hukuki zemininin güçlendirilmesine yönelik hedefler de yer aldı.
Üye ülkeler arasında birliği pekiştirmesi amaçlanan "Türk Devletleri Arasında Stratejik Ortaklık, Ebedi Dostluk ve Kardeşlik Antlaşması" taslağında kaydedilen ilerleme memnuniyetle karşılandı.
Ayrıca Türk Dünyası 2040 Vizyonu'nun bir sonraki aşaması olarak TDT 2027-2031 Stratejisi'nin tamamlanması teşvik edildi. Üye ülkelerin uluslararası kuruluşlardaki adaylıklarda birbirlerini desteklemesi, ortak karar ve girişimlerde eş güdümün artırılması ve dışişleri bakanları arasındaki temasların sürdürülmesi çağrısı yapıldı.
UNESCO nezdinde Türk Devletleri Grubu kurulmasına yönelik gelişmeler de bildiride memnuniyetle karşılanan başlıklar arasında yer aldı.
SAVUNMA SANAYİSİ KOLEJİ VE YENİ GÜVENLİK KONSEYLERİ
Zirvenin önemli gündem maddelerinden biri de savunma ve güvenlik alanındaki iş birliği oldu.
Türkiye'nin ev sahipliğinde bir "TDT Savunma Sanayii Koleji" kurulması imkanının araştırılması kararlaştırıldı. Bu girişimle üye ülkeler arasında savunma sanayisi alanındaki bilgi ve teknoloji paylaşımının artırılması, nitelikli personel yetiştirilmesi ve teknik uzmanlığın geliştirilmesi hedefleniyor.
Bunun yanı sıra teşkilat bünyesinde Suçla Mücadele Konseyi kurulmasına ilişkin anlaşmanın imzalanması teşvik edildi. Siber güvenlik alanındaki mutabakat zaptının imzalanması ve TDT Siber Güvenlik Konseyi'nin kurulmasına yönelik istişarelerin hızlandırılması çağrısı yapıldı.
Terörizm, aşırıcılık, ayrılıkçılık, organize suçlar, uyuşturucu ve silah kaçakçılığı ile siber suçlara karşı ortak mücadele kararlılığı da bildiride yeniden vurgulandı.
ORTA KORİDOR, ZENGEZUR VE DEMİR YOLU PROJELERİNE DESTEK
Ekonomik ve ticari iş birliğinin geliştirilmesi amacıyla ulaştırma koridorları da zirvenin önemli başlıkları arasında yer aldı.
Ankara Bildirisi'nde Hazar Geçişli Doğu-Batı Orta Koridoru'nun geliştirilmesi, Bakü-Tiflis-Kars demir yolu hattının tam kapasiteyle entegre edilmesi ve Zengezur Koridoru'nun bölgesel bağlantısallığa katkısının artırılması hedefleri öne çıktı.
Çin-Kırgızistan-Özbekistan Demir Yolu ve Trans-Afgan Demir Yolu projelerinin de bölgesel ticaret ve ulaşım açısından taşıdığı stratejik öneme dikkat çekildi. Bu projeleri kapsayacak bir TDT Ulaşım Koridorları Stratejisi hazırlanması teşvik edildi.
Üye ülke vatandaşlarının seyahatlerini kolaylaştırmak amacıyla uluslararası havalimanlarında gönüllülük esasına dayalı özel yolcu şeritleri oluşturulması da önerildi.
Enerji alanında ise Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Boru Hattı, Güney Gaz Koridoru ve Hazar-Karadeniz-Avrupa Yeşil Enerji Koridoru gibi projelerin stratejik önemine vurgu yapıldı. Enerji güvenliği, kritik mineraller, enerji verimliliği ve nükleer enerjinin barışçıl kullanımı konularında iş birliğinin derinleştirilmesi kararlaştırıldı.
TÜRK DÜNYASININ ORTAK UYDUSU TDT-SAT İÇİN YENİ ADIM
Teknoloji, uzay ve dijitalleşme alanındaki iş birliği de Ankara Bildirisi'nde geniş yer buldu.
TDT çatısı altında üretimi tamamlanan 12U boyutundaki TDT-SAT küp uydusunun uzaya gönderilmesi için yasal ve teknik süreçlerin hızlandırılması kararlaştırıldı. Uzay teknolojileri alanında ortak kapasitenin geliştirilmesi ve üye ülkelerin uzay ajansları arasındaki iş birliğinin artırılması da desteklendi.
Dijital kamu hizmetlerinin entegrasyonu amacıyla "Dijital Türk Dünyası Konsepti"nin geliştirilmesi ve elektronik dijital imzaların karşılıklı tanınmasına yönelik süreçlerin tamamlanması teşvik edildi.
Ayrıca TEKNOFEST'in Türk gençliğini bir araya getiren rolü takdirle karşılandı. Yapay zeka yönetişimi ve fikri mülkiyet haklarının korunması da ortak çalışma alanları arasında gösterildi.
34 HARFLİ ORTAK TÜRK ALFABESİ VURGUSU
Kültürel iş birliği başlığında 34 harften oluşan Ortak Türk Alfabesi'nin yaygınlaştırılması hedefi öne çıktı.
Türk Akademisi'nin ortak alfabe temelinde eserler yayımlanmasına yönelik çalışmaları desteklenirken, Türk dünyasının ortak kültürel mirasının gelecek nesillere aktarılmasının önemi vurgulandı.
Bildiride ayrıca Ankara ve Taşkent'in Türk Dünyası Turizm Başkenti ilan edilmesi desteklendi. Ortak Müze Kart projesi ve "Tabarruk Ziyorat" turizm rotaları da kültürel ve turistik iş birliği kapsamında yer aldı.
Spor alanında ise üye ülkelerin liglerinde forma giyen Türk devletleri vatandaşı futbolcuların "yabancı olmayan futbolcu" statüsünde değerlendirilmesi ve milli takımlar düzeyinde Türk Kupası düzenlenmesi yönündeki istişareler kayda geçirildi.
TDT AİLE VE KADIN KONSEYİ İÇİN KURUMSAL ADIM
Zirvede aile ve kadın politikaları da ortak gündem başlıklarından biri oldu.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın eşi Emine Erdoğan'ın ev sahipliğinde düzenlenen Aile ve Kadın Konseyi 1'inci Yüksek Onur Kurulu Toplantısı memnuniyetle karşılandı.
Ankara Bildirisi'nde, aile kurumunun güçlendirilmesi, kadınların desteklenmesi ve geleneksel kültürel değerlerin genç nesillere aktarılması konularında üye ülkeler arasındaki iş birliğinin artırılması gerektiği belirtildi.
Devlet başkanlarının eşleri ve üye ülkelerin belirleyeceği temsilcilerden oluşması öngörülen Yüksek Onur Konseyi'nin kurulmasına yönelik görüşmelerin teşvik edilmesi de karara bağlanan başlıklar arasında yer aldı. Konseyin sonraki toplantılarının gelecek TDT zirveleri kapsamında sürdürülmesi desteklendi.
GAZZE, KIBRIS VE SURİYE İÇİN ORTAK MESAJ
Ankara Bildirisi'nde bölgesel ve uluslararası gelişmelere ilişkin değerlendirmeler de yer aldı.
Gazze'deki ağır insani durumun sona erdirilmesi, güvenlik ve istikrarın sağlanması, insani yardımların ulaştırılması ve bölgenin yeniden imarı için ortak irade ortaya konuldu. İsrail-Filistin çatışmasına adil ve kalıcı çözüm bulunması ve Birleşmiş Milletler kararları doğrultusunda iki devletli çözümün hayata geçirilmesi gerektiği vurgulandı.
Kıbrıs meselesinde ise adadaki mevcut gerçekler temelinde müzakere edilmiş, karşılıklı kabul edilebilir ve sürdürülebilir bir çözüm çağrısı yinelendi. Türk dünyasının ayrılmaz parçası olarak nitelendirilen Kıbrıs Türk halkının özden gelen eşit haklarının güvence altına alınmasına yönelik çabalara destek verildi.
Suriye'nin toprak bütünlüğü ve birliğine, güvenliğine, istikrarına ve yeniden inşasına verilen destek de bildiride tekrarlandı. Afganistan'da barış, istikrar ve sürdürülebilir kalkınmaya katkı sunulması için ortak çalışmaların devam ettirilmesi kararlaştırıldı.
BURHANETTİN DURAN: TARİHİ BAĞLAR VE JEOPOLİTİK DAYANIŞMA GÜÇLENİYOR
Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran da zirvenin tamamlanmasının ardından sosyal medya hesabından değerlendirmede bulundu.
Duran, Ankara Zirvesi'nin Türk dünyasının ortak geçmişi, kardeşlik bağları ve geleceğe yönelik vizyonu açısından önemine dikkat çekerek, zirvede önemli kararlar alındığını, Ankara Bildirisi'nin kabul edildiğini ve liderler arasında ikili görüşmeler gerçekleştirildiğini belirtti.
Zirveyi tarihi bağların ve jeopolitik dayanışmanın güçlendiği stratejik bir buluşma olarak nitelendiren Duran, şu ifadeleri kullandı:
"Tarihi bağlarımızı ve jeopolitik dayanışmamızı üst seviyeye taşıyan bu stratejik buluşma, ezelden ebede sürecek olan kardeşlik hukukumuzun ve ortak geleceğimizi birlikte inşa etme irademizin en somut nişanelerinden biri olmuştur."
Duran, paylaşımında Gazze başta olmak üzere mazlum coğrafyalarda yaşanan insani dramların da zirvede ele alındığını belirtti. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın Türk devletlerinin bu konuda daha fazla sorumluluk üstlenmesi gerektiğini vurguladığını aktaran Duran, insani yardımların ulaştırılması ve yeniden imar çalışmaları için ortak iradenin önemine dikkat çekti.
ANKARA ZİRVESİ'NİN ARDINDAN YENİ DÖNEM
Ankara'da gerçekleştirilen 13'üncü Zirve, Türk Devletleri Teşkilatı'nın iş birliği gündemini siyasi koordinasyonun yanı sıra savunma, güvenlik, enerji, ulaştırma, dijitalleşme, kültür ve sosyal politikalara genişleten kararlarla tamamlandı.
163 maddelik Ankara Bildirisi ile ortak hedefler ortaya konulurken Türkiye'nin dönem başkanlığını devralması, önümüzdeki dönemin kurumsal çalışmalarını Ankara'nın koordinasyonunda sürdürmesi açısından önem taşıyor.
2027'de Özbekistan'da yapılacak 14'üncü Zirve'ye kadar alınan kararların uygulama süreçleri ve ortak projelerde kaydedilecek ilerleme, teşkilatın gelecek dönem gündeminin temel başlıklarını oluşturacak.
