ANKETLER VE GERÇEKLER

  Bu haber 22 MAYIS 2011, Pazar 12:45:23 eklenmiştir.
Seçim günü yaklaştıkça anketlerden başımızı aamıyoruz...

Seçim günü yaklaştıkça anketlerden başımızı aamıyoruz...

İyi de bu anketler ne kadar gerçekçi? Ne kadarı doğru örnekleme üzerinden yapılıyor? Kaç anket şirketi gerçekten sahaya iniyor? Peki ya manipülatif ya da spekülatif anketlere ne demeli?
Seçmeni yönlendiren anketler? Kısacası anketler hep doğruları mı söyler?

Hayır; kesinlikle haksızlık yapıyor değilim. Araştırma sektörünü de tümden suçlamıyorum. Mesleğini layıkıyla yapan ve seçim sonuçlarını yaklaşık olarak da olsa doğru tahmin edebilen şirketler var. Ama yakın tarihimize bakınca büyük tahmin skandallarımız var. Şimdi buyrun o halde...

Öncelikle belirteyim. 1980 öncesi anketimiz yok. İlk anket çalışması 1983 seçimlerinde başladı. Sonraki yıllar ise tam bir anket şenliği oldu. Hemen her seçimden önce onlarca şirket araştırma yaptı.

1989 YEREL SEÇİM

Anlatacağım yıl ise 1989. Yerel seçimler. Önce sonuçları vereyim.
Ankara
- SHP 44.15
- DYP 20.37
- ANAP 20.15
İstanbul
- SHP 35.95
- ANAP 26.12
- DYP 13.85
Peki anketler seçimden önce ne söylüyordu? Kamar Şirketi'nin Hürriyet gazetesi işbirliği ile hazırladığı anket biraz karmaşık bir dille okuyucuya sunuldu. Uzmanın bile anlayamayacağı sorular ve cevaplarının tasniflendiği araştırmanın can alıcı bölümü en sonda özetlenmişti. Aynen aktarıyorum: 'Konuşulan kişilere son olarak hangi partinin adayına oy vereceklerini sorduk. İstanbulluların % 40.1 ANAP'ın (Bedrettin Dalan), % 26.1 i ise SHP'nin (Nurettin Sözen) adayına oy vereceğini söyledi. DYP'nin adayına 'evet' diyenlerin oranı % 8.9. DSP'nin adayına 'evet' diyenlerin oranı ise % 8 olarak belirlendi.'
Sonuçları hatırlayacaksınız. Ama ben yineleyeyim. Biraz da ayrıntı vererek...

Kamar'ın % 40.1'le birinci ilan ettiği ANAP'lı Bedrettin Dalan sadece % 26.12 alabildi. % 26.10 alır, dedikleri SHP'li Nurettin Sözen ise % 35.95 ile İstanbul Büyükşehir seçimlerinin galibi oldu.

Peki SHP'nin bu patlamasını 'sahada' bir türlü göremeyen Kamar'ın yöneticisi kimdi dersiniz? Prof. Emre Kongar! 1989'u ısklayan sadece Kamar-Hürriyet ortaklığı değildi. Milliyet te yine bir başka Halk Partili Tarhan Erdem'in Konda'sıyla çalışma kararı aldı. Erdem, Milliyet-Konda işbirliğiyle seçime 72 saat kala yayınladığı ankette Dalan'ı başkan ilan ediyordu. Bunu da aynen aktarıyorum.
'Belediye Başkanlığı için kime oy vereceksiniz?' sorusuna Dalan cevabını verenlerin oranı % 45'i aşıyor. Bu soruya Nurettin Sözen cevabını verenlerin oranı % 27.'
Ama hakkını yemeyelim. Konda başına gelecek 'felaket'in biraz olsun kokusunu almıştı. İl Genel Meclisi'nde SHP ile ANAP'ın İstanbul'da burun buruna olduklarını yazıyordu.
İzmir ve Ankara'yı sonuç itibarıyla bilseler de oranlar 'Allaha emanet'ti. Örneğin İzmir'de birinci partinin SHP olacağını bilmişlerdi. Ama oran tutmamıştı. 10 puan fark vardı. % 42.6 dediler, % 52.40 oy aldı.

ERDOĞAN RÜZGARI

Evet, devam edelim. Anket şirketlerinin bir başka felaketine bakalım. Tarih 27 Mart 1994. Yerel seçimler bugünlerin işareti gibiydi. Refah Partisi ve Tayyip Erdoğan rüzgarı iyiden iyiye esmeye başlamıştı. Ama bu durumdan yine anket şirketlerinin haberi yoktu. İstanbul'da dört büyük partinin adayı da medyatik isimlerdi. Refah Partisi'nin adayı Recep Tayyip Erdoğan, ANAP'ın adayı İlhan Kesici, DYP'nin adayı Bedrettin Dalan, SHP'nin ise Zülfü Livaneli'ydi.

TUTTURAMADILAR

Son gün, yani 26 Mart 1994 günü anket şirketlerinin durumu şuydu:
İstanbul'dan başlayayım.
Strateji-Mori % 26.20, Konda ise % 25 ile SHP'li Livaneli'yi İstanbul'un Belediye Başkanı ilan etti.
Merhum Erhan Göksel'in başkanlığındaki Verso 23.9, Hakan Bayrakçı'nın Sonar'ı ise % 25.8'le ANAP'ın birinci parti olduğunu ilan ettiler.

Refah Partisi'ni ve Tayyip Erdoğan'ı gören yoktu. 1994 yerel seçimlerinde İstanbul Belediye Başkanlığı seçim sonuçları şöyle oldu.
- RP 25.19
- ANAP 22.14
- SHP 20.30
- DYP 15.45

OLMAYAN TEK ADAY

Ama asıl büyük fiyasko için burada bir parantez açmalıyım.
Kamar Araştırma Şirketi 1994 seçimlerinde tam olarak kontrolden çıktı. Günaydın gazetesi ile işbirliği yapan Kamar, belki de Cumhuriyet tarihimizin en büyük skandal anketini yaptı. Seçimden bir ay önce Dalan'ın (DYP) % 40'la geldiğini ilan etti. Oysa Dalan sandıkta yoktu. Tayyip Erdoğan gümbür gümbür geliyordu.

MÜTHİŞ KAMPANYA

Kamar'ın araştırmasına göre -ki bu araştırmayı seçimden 3 gün önce İstanbul'da 1084 denekle yaptıklarını iddia ediyorlardı- Dalan % 25.2 alıyordu. Tayyip Erdoğan ise % 14 oy oranına sahipti. Kütüphanelerdeki gazete arşivlerine bakınca bunun sebebi çok açık gözüküyor. Günaydın gazetesi aslında Bedrettin Dalan için basın tarihimize geçecek bir kampanya yürütmüştü. Verdiği açık desteğin dozunu son gün iyice arttırmıştı.
İnanmayacaksınız ama seçimden bir gün önce Günaydın şu başlıkla çıktı:

Tarih 26 Mart 1994
'Yarın kimi seçeceği konusunda karar veremeyenler için son gün uyarısı.

İSTANBUL'U DALAN KURTARIR.'

Hani şimdinin popüler tartışması 'Yandaş Medya' herhalde Günaydın gazetesi için yetersiz kalır. Başlığın altındaki açıklama ise artık gazeteden çok parti propaganda afişi gibi...

'İstanbul'un sorunlarını bilen, bunların üzerine kararlılıkla gidebilecek cesarete ve tecrübeye sahip tek aday Bedrettin Dalan. İstanbulluların parti tercihlerini bir kenara bırakarak Dalan'a oy vermesi gerekiyor.' Şaka gibi değil mi?

MUHABİRLER BİLDİ

Ama bakınız... Yerden yere vurduğumuz Günaydın gazetesi 1987 genel seçimlerinden önce ne yaptı? 67 ildeki muhabirine seçim anketi yaptırdı. Bu kez araştırma şirketleri devre dışı kalmıştı. Tüm Türkiye'deki Günaydın muhabirleri belirlenen denekler üzerinden bir seçim anketi yaptılar. 5 gün içinde 15.100 seçmenle birebir görüştüler. İstanbul'da ise 50 kişilik bir grup gelen sayıları tasnif etti. Sonuç şaşırtıcı çıktı. 1987 seçimlerini neredeyse bire bir tutturmuşlardı.

Ankete göre ANAP 34.5 alacaktı. Sadece 1.5 puan yanıldılar. ANAP % 36 oy aldı. SHP için çıkan sonuç % 25.8'di. Seçim sonucu da hemen hemen onları doğrular nitelikteydi. % 24.74. DYP, DSP ve RP'nin oylarını neredeyse milimine kadar bilmişlerdi.

2007 TAM FİYASKO

Bu başarılı yöntem her zaman tutmadı.
2007 seçiminden hemen önce Doğan Haber Ajansı, tüm Türkiye'ye yayılmış muhabir ağına güvenerek bir seçim araştırmasına soyundu. Çıkan sonucun, seçim sonuçlarıyla hiç alakası yoktu.

DHA'nın yaptığı bu çalışmaya göre;
- AKP 192 - CHP 122
- MHP 65 - DP 39
- GP 3 - Bağımsız 30
Halbuki, çıkan sonuçları biliyorsunuz...
- AKP 341 - CHP 112
- MHP 71 - Bağımsız 26.

TIPKI FAL GİBİ

Seçim araştırmalarının asıl önemi, sürprizleri bilmesi bulabilmesidir. Ama bizde ne yazık ki araştırma şirketlerimiz genel trendi tutturuyorlar. Ancak sandıktan esecek sürpriz rüzgarları bir türlü kestiremiyorlar. 1989'daki SHP rüzgarını göremediler, 1994'te Refah Partisi ve Tayyip Erdoğan fırtınasından habersizdiler.
12 Haziran'da siyasi partilerin yanı sıra anket şirketlerinin de seçimi olacak.
Bakalım kim kazanacak?
Son söz: Fal için söylenen şeyi ben anketler için söylüyorum. Ankete kanmayın anketsiz de kalmayın...